Έβλεπε θάλασσες

Θα πρέπει να 'βλεπε θάλασσες
Θα πρέπει να ονειρευόταν συγχορδίες
Στην τονικότητα του γλάρου
Στο κρεσέντο του μεσημεριού

Θα πρέπει ν' αγαπούσε
τα μακρινά ταξίδια
Που ωστόσο ποτέ δεν ξεκίνησε
Θα πρέπει να σχεδίαζε
μια μικρή αυταπάτη
Βολική που να χωρά και τον καθένα

Κι όμως. Δε  μου το βγάζεις
απ΄το νου. 
Κάπου εκεί πέρα μακριά
Σ' έναν θαμπό δικό του ορίζοντα
Αυτός θυμόταν θάλασσες

Ποιος έστρωσε τον δρόμο;

Η οιονεί διαφαινόμενη πολιτική νομιμοποίηση του νεοφασισμού είναι μια πολύ σοβαρή ιστορία που λίγους φαίνεται να προβληματίζει σοβαρά. Δεν χρειάζεται να είναι κανείς Κασσάνδρα για να μαντέψει τι προοιωνίζεται μια τέτοια μετάλλαξη του πολιτικού φάσματος. Ωστόσο, ας αναρωτηθούμε, συμπολίτες, πόσο ωραία έστρωσαν τον δρόμο προς αυτή τη μετάλλαξη όλοι όσοι, μέσα από διάφορα κέντρα και παράκεντρα, συστηματικά  και προγραμματικά, σχεδόν, τα τελευταία δύο χρόνια:

1. Απαξίωσαν και υπονόμευσαν τον κοινοβουλευτισμό και τις θεσμικές εκφράσεις του σε κάθε επίπεδο
2. Στη θέση του κριτικού λόγου και του ελέγχου καλλιέργησαν την αυτοδικία, τις άναρθρες κραυγές και την ισοπέδωση
3. Αντί για το "αρχή άνδρα δείκνυσι" επέβαλαν στο κοινωνικό σώμα το "όλοι ίδιοι είναι", "όλοι οι δημόσιοι λειτουργοί είναι τεμπέληδες", "όλοι οι δικαστές απατεώνες" και άλλες ισοπεδωτικές υπεργενικεύσεις
4. Με ζήλο αφιόνιζαν το παθιασμένο πλήθος των - δικαίως και αδίκως- αγανακτισμένων με προτροπές του τύπου "να καεί" - "να καεί"
5. Ένα υπαρκτό και εκρηκτικό πρόβλημα συμβίωσης με τον "άλλο" σε συνθήκες γκέτο το μετατόπισαν στο πεδίο μιας στείρας ιδεοληπτικής αντιπαράθεσης, πέρα και έξω από το πεδίο της κοινωνικής πραγματικότητας
6. Δαιμονοποίησαν και εξοβέλισαν στο πυρ το εξώτερο την έννοια του "νοικοκυραίου" - πολίτη, που πασχίζει να βάλει σε μια τροχιά αξιοβίωτη τη ζωή του και διαπαιδαγώγησαν τον νέο άνθρωπο στον "κριτικό στοχασμό" της μούντζας.  Βεβαίως, οι ίδιοι μέχρι πρότινος τον "διαπαιδαγωγούσαν" σε ένα αισχρό μοντέλο ανερμάτιστου καταναλωτισμού χωρίς αύριο, στις αξίες της "αρπαχτής", του φιλοτομαρισμού, της απουσίας οποιουδήποτε κοινωνικού ελέγχου, στην άρνηση κάθε μορφής αξιολόγησης, κ.λπ
7. Όσοι έβρισαν, προπηλάκισαν, χλεύασαν και εκμηδένισαν σε προσωπικό και ανθρώπινο επίπεδο θεσμούς και πρόσωπα και εξευτέλισαν κάθε έννοια εκπροσώπησης, συλλογικότητας και δημοκρατικής/πλειοψηφικής αρχής μέσα από κανόνες και διαδικασίες
8. Όσοι ενδύθηκαν ευκαιριακά τον μανδύα του "εθνικού" για να δρέψουν προσωπικά οφέλη
9. Όσοι βλέπαμε, εσύ κι εγώ ανάμεσά τους, μέρα με τη μέρα την πολιτεία να αρρωσταίνει και τη δημοκρατία να γαγγραινιάζει και το ανεχθήκαμε, αφήσαμε χώρο στον φασιστικό νιχιλισμό να νομιμοποιηθεί και να φτάσει, σχεδόν, να αποτελεί αντισυστημική πρωτοπορία !   

Είτε μας αρέσει είτε όχι η Δημοκρατία είναι ένα παιχνίδι που παίζεται με όρους, διαδικασίες και κανόνες. Και είναι τουλάχιστον οξύμωρο οι αρνητές των κανόνων και των θεσμών να αναγορεύονται αίφνης σε τιμητές και θεματοφύλακές τους.

Για τους λόγους αυτούς και πολλούς ακόμα, συμπολίτη, μην κάνεις τον έκπληκτο και τον ανήξερο. Προσπάθησε να ανοίξεις μονοπάτια συνεννόησης, συμμετοχής, δημοκρατίας. Μόνο μέσα από την ενεργό συμμετοχή μας ο καθένας στον χώρο που κινείται, δρα, εργάζεται, στον βαθμό που μπορεί, είναι δυνατό να σηκώσει ανάχωμα στη λαίλαπα του φασίζοντος λαϊκισμού. 

Κι εσύ, φίλε συμπολίτη, που ετοιμάζεσαι να ρίξεις ψήφο "διαμαρτυρίας" σκέψου δυό φορές πού τη ρίχνεις. Μην περιμένεις αφελώς να έρθει κανένας "πατερούλης" ή "λοχίας" να σε σώσει, αν δεν αποφασίσεις να κινηθείς εσύ ο ίδιος.  Μην εκχωρείς τα δημοκρατικά σου δικαιώματα.  Υπάρχουν κι άλλοι δρόμοι, συλλογικότητας και ευθύνης. Μόνο που ούτε εύκολοι είναι ούτε επιβάλλονται.  Ευτυχώς. 

Μαρτυρία

Διάβαζα μια νεκρολογία
Για έναν άνθρωπο
Έντιμο
Δημοκράτη
Αγωνιστή
Δεν θυμάμαι πώς λέγονταν
Μα δεν έχει σημασία
Αυτό που έχει σημασία
Είναι ότι πέρασε μέσα από νίκες
Και ήττες και νίκες
Και ξανά ήττες
Μέχρι που ήρθε το τέλος
Πικρό και απρόσκλητο
Τι βάρυνε τελικά περισσότερο
Στη ζωή αυτού του ανθρώπου
Παραπάνω απ' την απώλεια
Την οδυνηρή ανάγκη
Να πρέπει να συνεχίσεις
Πέρα απ' το σημείο
Που ορίζει ο νους
Πέρα απ' το όριο
Του πόνου
Νομίζω είναι αυτό που λέμε:
Ανθρώπινο
Πολύ ανθρώπινο
Σαν την αγάπη

Περί Βεβαιοτήτων

Με τρομάζουν οι άνθρωποι με τις βεβαιότητες. Με τα στέρεα, ατράνταχτα επιχειρήματα, τις θέσφατες αλήθειες, τις ακλόνητες αποφάνσεις.  Με τρομάζουν αυτοί που κατέχουν το μύθο και την αλήθεια. Που γνωρίζουν πρόσωπα και πράγματα. Που ξέρουν τ' απομέσα και τ' απέξω, τα ρητά και τ' άρρητα.  Που με ευκολία σηκώνουν τα λάβαρα και την άλλη στιγμή τα υποστέλουν.  Που αποθεώνουν και δικάζουν. Που με περισσή φροντίδα εξυμνούν και διαπομπεύουν. Που κραυγάζουν και κωφεύουν.  Που εξισώνουν θύτη και θύμα.  Που όλο οι άλλοι φταίνε. Που πάντα κάποιος φταίει. 

Που δεν αναγνωρίζουν το ενδιάμεσο, το μεταίχμιο, το ενδεχόμενο και μου ζητούν να πάρω θέση στ' άκρα.  Που με συμπιέζουν στο ακλόνητο σύμπαν τους, καιροφυλακτώντας να ξεσχίσουν την πρώτη αβεβαιότητα, την παραμικρή απόκλιση απ΄ το δόγμα, την αίρεση, ως επιλογή και εκλογή αλλά και στάση.

Μέσα στον ασφυκτικό κλοιό της υφέρπουσας- φασίζουσας απολυτότητας επικαλούμαι και πάλι τον ελευθεριακό λόγο ενός πολίτη του κόσμου, κομμουνιστή και βαθιά - υπαρξιακά ανθρωπιστή, του Ζοζέ Σαραμάγκου. Από το αεικίνητο μετερίζι των 87 του χρόνων μας προέτρεπε μέσω του blog του να προσθέσουμε στη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του ανθρώπου και το δικαίωμα στη διαφωνία, στην αιρετική γνώμη.  Προσυπογράφω και το επικαλούμαι. Και βυθίζομαι με μια ανάσα στο πηχτό σκοτάδι της αβεβαιότητας.

Αναφορά - και τιμή - στον Σαραμάγκου

Απόψε μια αναφορά στον Ζοζέ Σαραμάγκου με αφορμή την προμετωπίδα αυτού του blog: 

Σπαράγματα νεκρά από κόσμους

που δεν πρόλαβα να σώσω 

ό,τι πασχίζω ν΄αποδώσω

Κι ό,τι γυρνά ξανά στο στόμα

και γίνετ' ένας στίχος

είναι της μοναξιάς ο ήχος...

Αντιγράφω λοιπόν από τον Πορτογάλο νομπελίστα και πραγματικά προοδευτικό διανοούμενο - και πάνω απ΄όλα συνειδητό πολίτη -  το παρακάτω απόσπασμα, όπως το παρέθεσε στο blog του:

"Μεταφέρουμε αυτό που βλέπουμε και αυτό που αισθανόμαστε (αν υποθέσουμε ότι το "βλέπω" και το "αισθάνομαι", όπως τα αντιλαμβανόμαστε συνήθως, είναι κάτι παραπάνω από τις λέξεις με τις οποίες μας είναι σχετικά εφικτό να εκφράσουμε το ιδωμένο και το συναίσθημα...) σε ένα συμβατικό κώδικα σημείων, τη γραφή, και αφήνουμε στις περιστάσεις και στις συμπτώσεις της επικοινωνίας την ευθύνη να φέρουν ως την αντίληψη του αναγνώστη, όχι το ακέραιο της εμπειρίας που προτιθέμεθα να μεταδώσουμε (αναπόφευκτα μερικό σε σχέση με την πραγματικότητα από την οποία έχει τραφεί), αλλά μία σκιά έστω απ' αυτό που στο βάθος του νου μας ξέρουμε πως είναι αμετάφραστο, για παράδειγμα, το καθαρό συναίσθημα μιας συνάντησης, την έκπληξη μιας ανακάλυψης, αυτή τη  φευγαλέα στιγμή σιωπής πριν απ' τη λέξη που θα μείνει στη μνήμη με το υπόλοιπο ενός ονείρου που ο χρόνος δεν θα σβήσει ολότελα"

Σαραμάγκου Ζ,  (2011) Το τελευταίο Τετράδιο, Κείμενα που γράφτηκαν στο blog, Μάρτιος 2009- Ιούνιος 2010, Καστανιώτης, Αθήνα

Ημεροδρομίες

Περνούν αδυσώπητα οι μέρες.  Δυσκολεύομαι ήδη να ακολουθήσω τις εξελίξεις. Δυσκολεύομαι να ανιχνεύσω τα βήματα και τις συντεταγμένες.  Έχω κουραστεί με τη μιζέρια, την υπόρρητη βία, τη δυσωδία αυτών που βυσσοδομούν, τη ματαίωση, την απουσία προοπτικής, την καταστροφολαγνεία και την αδιάκοπη ανακύκλωση της ανθρωποφαγίας, με τη μισερή υποκρισία, την προπέτεια της αμάθειας, την αλαζονεία της κάθε μικροεξουσίας, τα πολλαπλά προσωπεία του ψεύδους …

Δεν επιθυμώ τίποτε άλλο παρά να βγω έξω, ν' αρχίσω να περπατάω και να εύχομαι να μη σώνεται ο δρόμος.  Ανεβαίνω τρέχοντας δίπλα στο ξερό ποτάμι ακολουθώντας αντίστροφα τη ροή. Μετά σταματώ, βάζω τα ακουστικά και κατεβαίνω παράλληλα με το άλλο μεγάλο ποτάμι, τη Θησέως.  Ανοίγω δρόμο αυτιστικά σαν υπνωτισμένος στο πεζοδρόμιο.  Όσο πλησιάζω στην παραλία τόσο προσπαθώ, μάταια, να επεκτείνω τη διαδρομή. Ο δρόμος λιγοστεύει και εγώ ακολουθώ τα βήματά μου που με βγάζουν πάλι στο ίδιο αδιέξοδο. 

Ο Καββαδίας, τουλάχιστον, είχε το «προνόμιο» να μπαρκάρει και να «συνομιλεί» με τη "βάρδια" και το "τραβέρσο" και να παλεύει τους δαίμονές του ενάλιος.  Εγώ ίσως ν’ αρχίσω να τρέχω από πόλη σε πόλη σαν τον Forrest Gump.  

Αμήχανοι στο Σύνταγμα

Σάββατο 11:00 π.μ. Σύνταγμα. Σιγά σιγά κόσμος μαζεύεται. Και πάλι όμως η συγκέντρωση απέχει πολύ από τις "ένδοξες" μέρες των "αγανακτισμένων". Στις 12:00 το μεσημέρι πια έχει φτάσει στα όριά της. Κάποιοι μπροστά στο μνημείο του Αγνώστου Στρατιώτου φωνάζουν λίγα άνευρα, κακοφορμισμένα συνθήματα. Στο δρόμο και στην πλατεία ο κόσμος αμήχανος, μουδιασμένος. Πίνουν καφέ από το πλαστικό, διαβάζουν free press, συνομιλούν με τον διπλανό. Ξανοίγουν το βλέμμα κατά τον παντόπτη Λυκαβηττό.  Κοινή η αμηχανία, κοινή και η α-πορία: είμαστε εκεί, αλλά δεν ξέρουμε με ποιον στόχο, ποια η επόμενη μέρα, τι μας ενώνει, τι ζητάμε.

Κάποιοι ήρθαν με ποδήλατο και κόβουν βόλτες πάνω- κάτω. Άλλοι έφεραν και τον σκύλο τους. Αυτός, νομίζω, είναι ο πιο ευτυχής απ' όλους. Χώνεται στο πλήθος, κυνηγά πλαστικά μπουκάλια που του πετούν, κάποτε και μια θηλυκιά, που ξεφεύγει απο το δύστυχο αφεντικό της.

Είναι όλα τόσο απελπιστικά ακίνητα και ήσυχα. Οι ματατζήδες αραχτοί με την ασπίδα και το κράνος παρά πόδα, σε λίγο λες θα κατέβουν στην πλατεία για καφεδάκι και κουβεντούλα.  Μου φαίνεται πως πρώτη φορά αντίκρισα τόσο έκδηλα παγωμένο και αμήχανο πλήθος, τέτοια ακινησία, σαν να περιμένεις κάτι να συμβεί αλλά δεν ξέρεις τι. Σχεδόν ευχόσουν να κάνουν την αρχή οι γνωστοί μπάχαλοι, μόνο και μόνο για να σπάσει αυτή η ανία.  Μόνο ο φωτοδότης ήλιος που ξεπρόβαλε θαλλερά κατά τις 12:00 πήγε κάπως προς στιγμή να ζεστάνει τις καρδιές του πλήθους και να σκεπάσει με το θάλπος του την αμηχανία και την παγωμάρα. 


Ώρα 13:30 μ.μ. Σιγά σιγά επιστροφή μέσα απ' τα στενά της Πλάκας. Κι εκεί στην οδό Περιάνδρου το ταπεινό διώροφο, με τη μοναξιά και την αξιοπρέπεια της εγκατάλειψης και την πλακέτα στο υπέρθυρο: "Εδώ πέθανε ο εθνικός μας ποιητής Κωστής Παλαμάς", κάπου στα 1943.  Ανέκαθεν αυτή η γοητεία που εκπέμπει η ερειπωμένη ομορφιά, η αλλοτινή νιότη.  Ο χρόνος που διαρκώς χάνεται  και ξανακερδίζεται σαν ανάμνηση μακρινή κι αίσθηση τόσο κοντινή. Αφημένο στην ανήλεη φθορά της ακινησίας, με τον πεσμένο σοβά και τα μισόκλειστα παραθυρόφυλλα, για να γλυστρά ήσυχα ο καιρός και να ονειρεύονται οι αργόσχολοι οδοιπόροι. Ίσως αυτό, τελικά, να ήταν το πιο σημαντικό στιγμιότυπο της μέρας.